နိုင်ငံတကာ

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ပ်က ယူကရိန်းသမ္မတ ဇာလန်းစကီးဟာ ရုရှားသမ္မတ ပူတင် ထက်ပင် ဆက်ဆံရ ပိုပြီးခက်ခဲတဲ့သူ ဖြစ်တယ်လို့ Newsmax သတင်းဌာနနဲ့ အင်တာဗျူးမှာ ပြောကြားလိုက်ပါတယ်။

Newsmax သတင်းဌာနရဲ့ Rob Finnerty နဲ့ အင်တာဗျူးမှာ သမ္မတ ထရမ့်ပ်က ယူကရိန်းနဲ့ အမေရိကန်ကြား ဆက်ဆံရေးအကြောင်း ဖြေကြားရင်း ဇာလန်းစကီးအပေါ် မကျေနပ်တာတွေကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ထုတ်ပြောခဲ့တာပါ။

“ဇာလန်းစကီးဟာ ပူတင်ထက် ဆက်ဆံရ ပိုခက်တယ်လို့ ကျုပ်မြင်တယ်။ ဇာလန်းစကီးဟာ ကျုပ်တို့ ဆက်ဆံဖို့ ကောင်းတဲ့လူစားမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ သူက စစ်ပွဲကို ပြီးပြတ်အောင် ဖြေရှင်းချင်ပုံ မရပါဘူး။ ဖြေရှင်းချင်တယ်လို့ ပြောပေမဲ့ တကယ်တမ်း မဟုတ်ပြန်ဘူး။ ပြောရရင် ကျုပ်ကတော့ ဇာလန်းစကီးကို သဘောမကျပါဘူး” လို့ ထရမ့်က ပြောခဲ့ပါတယ်။

အင်တာဗျူးထဲမှာ ထရမ့်က ယူကရိန်းဘက်က ရုရှားရဲ့ ရေနံချက်စက်ရုံတွေကို ဒရုန်းနဲ့ တိုက်ခိုက်နေတာကိုလည်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ကမ္ဘာ့စက်သုံးဆီဈေးတွေ တက်လာရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

“ဒါဟာ တကယ်ကို ရှက်စရာကောင်းတဲ့ ကိစ္စပါ။ တိုက်ခိုက်စရာ တခြားပစ်မှတ်တွေ အများကြီးရှိပါသေးတယ်။ တိုက်လို့ရတဲ့ ပစ်မှတ်တွေ အများကြီး ရှိတာကိုမှ ရေနံချက်စက်ရုံတွေကို သွားတိုက်နေတာပါ” လို့ ဖြည့်စွက်ပြောခဲ့ပါတယ်။

စစ်အုပ်ချုပ်ရေး စည်းမျဉ်းတွေကြောင့် ယူကရိန်းမှာ ရွေးကောက်ပွဲတွေ မကျင်းပနိုင်ဘဲ ကြန့်ကြာနေတဲ့ ကိစ္စကိုလည်း ထရမ့်က ထည့်ပြောသွားပါတယ်။

ခုလို စစ်ပွဲဖြစ်နေချိန်မှာ ဇာလန်းစကီးအနေနဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ ထောက်ခံမှုကို ဆက်ရထားရဲ့လားဆိုတာ သံသယရှိတယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။

“ယူကရိန်းမှာ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပဖို့ လိုတယ်လို့ ကျုပ်ထင်တယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ မိမိတို့ရဲ့ တိုက်ခန်းတွေပေါ် ဒုံးကျည်တွေ ကျရောက်မှန်ကန်နေတာကို ယူကရိန်းပြည်သူတွေ ကျေနပ်နေကြတယ်လို့ ကျုပ်ကို ဘယ်သူမှ လာမပြောလို့ပါပဲ” လို့ ပြောခဲ့တာပါ။

ဒါ့အပြင် ခေါင်းဆောင်နှစ်ယောက်ကြားက ပုဂ္ဂိုလ်ရေး မုန်းတီးမှုတွေဟာ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးဖို့ အဓိက အဟန့်အတား ဖြစ်နေတယ်လို့လည်း ထရမ့်က ထည့်ပြောသွားခဲ့ပါတယ်။

“ပူတင်က ဇာလန်းစကီးကို မုန်းတယ်၊ ဇာလန်းစကီးကလည်း ပူတင်ကို မုန်းတယ်။ အဲဒီလို မုန်းတီးမှုမျိုး ရှိနေတဲ့အခါ အရာရာကို ပြေလည်အောင် ဖြေရှင်းဖို့ဆိုတာ သိပ်ကို ခက်ခဲပါတယ်” လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အီရန်ရဲ့ အရေးပါတဲ့ ခါ့ဂ်(Kharg)ကျွန်းကို အပျော်သဘောနဲ့ နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှုတွေ ပြုလုပ်မယ်လို့ ခြိမ်းခြောက် ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

အီရန်က အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကို တုံ့ပြန်တဲ့‌အနေနဲ့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေနံထောက်ပံ့ရာမှာ အရေးကြီးတဲ့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့ခဲ့တဲ့အပြင် အမေရိကန် အခြေစိုက်စခန်းတွေရှိရာ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံတွေကိုလည်း တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်နေပါတယ်။

ဒါ့ကြောင့် ထရမ့်က အဆိုပါ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို မဟာမိတ်တွေရဲ့

စစ်သင်္ဘောတွေ နေရာချထားဖို့ တိုက်တွန်းပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

မတ်လ ၁၄ရက်နေ့မှာ ထရမ့်က အမေရိကန်ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုဟာ ရေနံတင်ပို့မှုအတွက် အဓိက‌အရေးပါတဲ့နေရာတွေကို “လုံးဝဖျက်ဆီး” ခဲ့ပြီး ခါ့ဂ်ကျွန်းကို နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှုတွေ ပြုလုပ်သွားမယ်လို့ NBC News ရုပ်သံလိုင်းကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

“အပျော်အနေနဲ့ နောက်ထပ်အကြိမ်အနည်းငယ် တိုက်ခိုက်နိုင်ပါတယ်”လို့ ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

အရင်က အမေရိကန်ဟာ ခါ့ဂ်ကျွန်းရှိ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာနေရာတွေကိုသာ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်မယ်လို့သာ ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့တာပါ။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရာချီက အီရန်ဟာ သူတို့ရဲ့ စွမ်းအင်စက်ရုံတွေအပေါ်ကို တိုက်ခိုက်လာတဲ့ ဘယ်တိုက်ခိုက်မှုကိုမဆို ပြန်လည် တုံ့ပြန်မယ်လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

အရှေ့အလယ်ပိုင်းက စစ်ဆင်ရေးတွေအတွက် တာဝန်ရှိတဲ့ အမေရိကန်စစ်တပ်ရဲ့ တိုက်ခိုက်ရေးဌာနချုပ်ဖြစ်တဲ့ အမေရိကန်ဗဟိုကွပ်ကဲရေးဌာနက အာရာချီရဲ့ ပြောဆိုချက်အပေါ် မှတ်ချက်ပေးဖို့ ငြင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။

ယူအေအီးသမ္မတ အန်ဝါ ဂါဂက်ရှ်ရဲ့ သံတမန်အကြံပေးတစ်ဦးက နိုင်ငံဟာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်ပိုင်ခွင့်ရှိပေမဲ့ “ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့ ယုတ္တိဗေဒကို ဦးစားပေးနေဆဲဖြစ်ပြီး ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း လုပ်ဆောင်နေဆဲဖြစ်တယ်” လို့ လူမှုမီဒီယာမှာ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

မတ်လ ၁၅ရက်နေ့က အီရန်ရဲ့ အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်က အစ္စရေးရှိ ပစ်မှတ်တွေနဲ့ ဒေသတွင်းရှိ အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်း ၃ ခုကို ဒုံးကျည်နဲ့ ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဒါဟာ အီရန်စက်မှုဇုန်တွေမှာ သေဆုံးခဲ့တဲ့ အလုပ်သမားပြည်သူတွေအတွက် ပထမအကျော့အ‌နေနဲ့ လက်စားချေတာဖြစ်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

မတ်လ ၁၄ရက်နေ့ မနက်က အီရန်အလယ်ပိုင်း အစ်ဖာဟန်မြို့ရဲ့ စက်မှုဇုန်တစ်ခုရှိ စက်ရုံတစ်ရုံအတွင်း အလုပ်သမားတွေရှိနေချိန် ဒုံးကျည်နဲ့ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အနည်းဆုံး လူ ၁၅ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အီရန်မီဒီယာတွေက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ကမ္ဘာ့ရေနံ ငါးပုံတစ်ပုံဖြတ်သန်းသွားလာနေတဲ့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် သင်္ဘောတင်ပို့မှုကို တီဟီရန်က ပိတ်ဆို့လိုက်တာဟာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေနံထောက်ပံ့မှုမှာ အကြီးမားဆုံး အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဈေးကွက်တွေနဲ့ အစိုးရတွေကို တုန်လှုပ်စေခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

“ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ရေနံရရှိနေတဲ့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေက အဲ့ဒီလမ်းကြောင်းကို ဂရုစိုက်ရမှာဖြစ်ပြီး ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့လည်း အများကြီးကူညီပါမယ်!”လို့ ထရမ့်က မတ်လ၁၄ရက်နေ့က လူမှုမီဒီယာပို့စ်တစ်ခုမှာ ရေးသားခဲ့ပါတယ်။

“အရာအားလုံး မြန်ဆန်ချောမွေ့စွာနဲ့ ကောင်းမွန်စွာဖြစ်လာစေဖို့ အမေရိကန်က အဲ့ဒီနိုင်ငံတွေနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်”

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်မှာ ထရမ့်နဲ့ အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင်နေတန်ယာဟုတို့ စတင်ခဲ့တဲ့ စစ်ပွဲဟယ လူပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး အများစုမှာ အီရန်မှာဖြစ်ကြောင်း အစိုးရတွေနဲ့ နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာတွေရဲ့ သတင်းတွေအရ သိရပါတယ်။

Reference – Al Jazeera

Photo – Al Jzaeera

အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့ရဲ့ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်မှုတွေကို တုံ့ပြန်တဲ့အနေနဲ့ အီရန်က အရှေ့အလယ်ပိုင်းတစ်လွှားမှာ တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဆက်လက်ပြုလုပ်နေတာကြောင့် ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဈေးနှုန်းတွေ ပိုမို မြင့်တက်လာခဲ့တယ်လို့ BBCမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရေနံတင်ပို့တဲ့ ကုမ္ပဏီတွေထဲမှ တစ်ခုဖြစ်တဲ့ QatarEnergyဟာ ၎င်းတို့ရဲ့ စက်ရုံတွေအပေါ် “စစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှုတွေ” ရှိလာတာကြောင့် ထုတ်လုပ်မှုကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်ပါတယ်။

ဒါ့ကြောင့် မေလ၂ရက်နေ့မှာ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဈေးနှုန်းတွေဟာ ၅၀% (ထက်၀က်)နီးပါး မြင့်တက်လာခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအနီးမှာ အနည်းဆုံး သင်္ဘော ၃စင်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် ကမ္ဘာ့စံနှုန်းဖြစ်တဲ့ Brent ရေနံစိမ်းဈေးနှုန်း ၁၀% မြင့်တက်လာကာ တစ်စည်ကို ၈၂ ဒေါ်လာကျော်အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရဲ့ ၂၀% ခန့်ကို တင်ပို့တဲ့ နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ အရေးပါတဲ့ ရေလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်သန်းတာမျိုးမလုပ်ဖို့ အီရန်က သင်္ဘောတွေကို သတိပေးခဲ့ပါတယ်။

အမေရိကန်မှာ ရှယ်ယာဈေးကွက်အညွှန်းကိန်းတွေ နိမ့်ကျပြီး Dow Jones စက်မှုပျမ်းမျှ ၁% နီးပါးကျဆင်းခဲ့ပြီး Nasdaq အညွှန်းကိန်းနဲ့ S&P 500 လည်း အနီရောင်အဆင့်နဲ့ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားလာခဲ့ပါတယ်။

အရှေ့အလယ်ပိုင်းလေပိုင်နက်ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီးနောက် လန်ဒန်မှာ FTSE 100 ရှယ်ယာအညွှန်းကိန်းဟာ ၁% ကျဆင်းခဲ့ပြီး British Airways ရဲ့ပိုင်ရှင်ဟာ အကြီးမားဆုံးကျဆင်းမှုထဲမှာ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။

Barclays၊ Standard Chartered နဲ့ HSBC လိုဘဏ်တွေဟာလည်း စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းတွေ စဉ်ဆက်မပြတ်မြင့်တက်နေတာကြောင့် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်တဲ့အန္တရာယ်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်မှုတွေကြောင့် ရှယ်ယာဈေးနှုန်းတွေ ကျဆင်းသွားတာကို မြင်တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။

အဲဒီအခြေအနေမှာ ဗဟိုဘဏ်တွေက အတိုးနှုန်းလျှော့ချမှုတွေ နည်းပါးသွားနိုင်ပါတယ်။

ဥရောပက ဦးဆောင်ရှယ်ယာဈေးကွက်တွေဟာ ပိုမိုကြီးမားတဲ့ကျဆင်းမှုတွေကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရပါတယ်။

ပြင်သစ်မှာတော့ CAC-40 ဟာ ၁.၈% ကျဆင်းခဲ့ပြီး ဂျာမနီရဲ့ Dax ဟာ အစောပိုင်းနေ့လယ်ခင်းကုန်သွယ်မှုမှာ ၂.၁% ကျဆင်းခဲ့ပါတယ်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ မသေချာမရေရာမှုတွေအတွင်း ဘေးကင်းလုံခြုံတဲ့ပိုင်ဆိုင်မှုတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခံရတဲ့ ရွှေဈေးနှုန်းဟာ အောင်စတစ်အောင်စကို ၂% မြင့်တက်ပြီး ၅၃၈၈ ဒေါ်လာအထိ ရောက်ရှိခဲ့ပါတယ်။

Ras Laffan စက်မှုမြို့တော်ရှိ နိုင်ငံတော်ပိုင် Qatar Energy က စက်ရုံတစ်ခုကို အီရန်မှ လွှတ်တင်လိုက်တဲ့ ဒရုန်းတစ်စင်းက ပစ်မှတ်ထားခဲ့တယ်လို့ ကာတာနိုင်ငံရြ့ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန (MoD) က ပြောကြားပြီးနောက် အရည်ပျော်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ (LNG) ထုတ်လုပ်မှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ကာတာနိုင်ငံရဲ့ ဝန်ကြီးဌာနကလည်း မြို့တော်ဒိုဟာရဲ့ တောင်ဘက်ရှိ Mesaieed ရှိ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံပိုင် ရေကန်တစ်ခုကို ဒရုန်းတစ်စင်းက လိုက်လံရှာဖွေခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အိမ်နီးချင်း ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံမှာလည်း အဓိက ရေနံချက်စက်ရုံကို ဒရုန်းတစ်စင်းက တိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် ယာယီပိတ်ထားခဲ့ရပါတယ်။

Hormuz ရေလက်ကြားဝင်ပေါက်မှာ နိုင်ငံတကာ သင်္ဘောလုပ်ငန်းတွေ ရပ်တန့်လုနီးပါးဖြစ်နေပြီး ပဋိပက္ခကြာလာတာနဲ့အမျှ စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းတွေ ပိုမိုမြင့်တက်စေနိုင်ကြောင်း လေ့လာသုံးသပ်သူတွေက သတိပေးထားပါတယ်။

UK Maritime Trade Operations Centre (UKMTO) က သင်္ဘောနှစ်စင်း ထိမှန်ခဲ့ပြီး တတိယတစ်စင်းနဲ့ဘအလွန်နီးကပ်စွာ ဒုံးကျည်တစ်စင်း “ပေါက်ကွဲ” ခဲ့ကြောင်း သတင်းတွေထွက်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။

ကနဦးမှာ ရေနံဈေးတွေ မြင့်တက်ပြီးနောက် Brent ရေနံစိမ်းတစ်စည်ကို ၇၉ဒေါ်လာ ကို ပြန်လည်ကျဆင်းခဲ့ပြီး အမေရိကန်ကုန်သွယ်မှု ရေနံစိမ်းမှာ ၇.၆% ခန့် မြင့်တက်ကာ ၇၂.၂၀ ဒေါ်လာနဲ့ ရှိနေပါတယ်။

“ဈေးကွက်က ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး”လို့ MST Marquee မှ စွမ်းအင်သုတေသနဌာန အကြီးအကဲ Saul Kavonic က BBC ကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

“အခုအချိန်အထိ ရေနံသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနဲ့ ထုတ်လုပ်မှုအခြေခံအဆောက်အအုံတွေဟာ မည်သည့်ဘက်ကမျှ အဓိကပစ်မှတ်မဟုတ်ကြောင်း ပိုမိုရှင်းလင်းလာပါတယ်”လို့ သူက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

“ဈေးကွက်ဟာ Hormuz ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် သွားလာမှုတွေကို စောင့်ကြည့်နေမှာဖြစ်ပြီး ရေနံဈေးနှုန်းတွေ ပြန်လည်ကျဆင်းလာမှာကို မြင်တွေ့ရမှာပါ”လို့ သူက ဆက်ပြောခဲ့ပါတယ်။

Reference – BBC

အီရန်အပေါ် အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးတို့ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေဟာ လက်ခံနိုင်စရာမရှိကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝမ်ယီက ဒီနေ့ မတ်လ ၁ရက်နေ့မှာ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာမှုကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် ချက်ချင်းအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတွေ ပြန်လည်စတင်ဖို့ကိုလည်း တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။

“အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း သတ်ဖြတ်တာ နဲ့ အစိုးရပြောင်းလဲဖို့ လှုံ့ဆော်တာကို “လက်ခံနိုင်စရာမရှိဘူး”လိူ့ ဝမ်က ရုရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆာဂေးလာရော့ဗ်ကို ဖုန်းနဲ့ ပြောကြားခဲ့ကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံပိုင် ဆင်ဟွာသတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ရက် စနေနေ့အစောပိုင်းမှာ အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးတို့ဟာ အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အီရန်ရဲ့ အနှိုင်းမဲ့ခေါင်းဆောင် အလီခါမေနီကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့ပါတယ်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အီရန်နိုင်ငံသားတွေအနေနဲ့ အခွင့်အရေးရတုန်း အမိအရ ဆုပ်ကိုင်ပြီး အစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။

တရုတ်နိုင်ငံကတော့ စစ်ဆင်ရေးတွေကို ချက်ချင်းရပ်တန့်ပြီး ဆွေးနွေးမှုကို အမြန်ဆုံးပြန်လည်ရောက်ရှိစေလိုကြောင်း ဝမ်က ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

မတ်လ ၁ရက် တနင်္ဂနွေနေ့မှာ အစ္စရေးနိုင်ငံရှိ တရုတ်သံရုံးက တရုတ်နိုင်ငံသားတွေကို နိုင်ငံအတွင်းရှိ ပိုမိုဘေးကင်းသောနေရာတွေကို ရွှေ့ပြောင်းဖို့ ဒါမှမဟုတ် တာဘာနယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ဂိတ်မှတစ်ဆင့် အီဂျစ်ကို ထွက်ခွာဖို့ အကြံပြုခဲ့ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် အီရန်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံသားတွေကို “အမြန်ဆုံးထွက်ခွာဖို့” တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး အဇာဘိုင်ဂျန်၊ အာမေးနီးယား၊ တူရကီနဲ့ အီရတ်ကိုသွားရောက်နိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်း ၄ခုကို ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

အီရန်က ဒေသတွင်းရှိ အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်းတွေကို တိုက်ခိုက်ဖို့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ပြုလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ ပင်လယ်ကွေ့မြို့တွေရှိ အခြားနေရာတွေကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ပါသေးတယ်။

အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံသားတွေလည်း ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် အချို့မှာ ပိတ်မိနေခဲ့ကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက ပြောကြားခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံသားတွေအနေနဲ့ စစ်ဖြစ်နေတဲ့ ဒေသတွင်းကို လုံးဝခရီးသွားလာခြင်းမပြုဖို့ သတိပေးခဲ့ပါတယ်။

Reference – Reuters

Photo -Gettry Image, Reuters

ထိုင်းနိုင်ငံက ကမ္ဘောဒီးယားရဲ့ နှစ်နိုင်ငံဆွေးနွေးပွဲတွေကို ကြားနေနိုင်ငံ(မလေးရှား)မှာ ကျင်းပဖို့ တောင်းဆိုမှုကို ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ရက်နေ့က ငြင်းပယ်ခဲ့တာကြောင့် နယ်စပ်ပဋိပက္ခတွေကို ညှိနှိုင်းဖို့ စီစဉ်ထားတဲ့ အစည်းအဝေးဟာ မသေချာမရေရာဖြစ်နေဆဲပဲဖြစ်ပါတယ်။

နှစ်နိုင်ငံရဲ့ ရှည်လျားတဲ့ နယ်စပ်ပဋိပက္ခဟာ အခုလမှာ ပြန်လည်စတင်ခဲ့ကာ လူ ၄၀ ကျော် သေဆုံးပြီး နှစ်ဖက်စလုံးမှ ပြည်သူ ၉သိန်း ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရကြောင်း အရာရှိတွေက ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ရက် တနင်္လာနေ့က အခုအပတ်အတွင်း နှစ်နိုင်ငံစလုံးက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးဆိုင်ရာ စည်းကမ်းချက်တွေကို ညှိနှိုင်းဖို့ သဘောတူညီခဲ့ကြပေမဲ့ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံက ထိုင်းနိုင်ငံကို မလေးရှားနိုင်ငံရဲ့ မြို့တော်မှာ ဆွေးနွေးပွဲတွေ ကျင်းပဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ရက် ‌အင်္ဂါနေ့မှာ ထိုင်းကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်ကော်မတီအစည်းအဝေးကို ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မှစပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ ချန်သဘူရီပြည်နယ်မှာ အရင်ကစီစဉ်ထားတဲ့အတိုင်း ဆက်လက်ကျင်းပသွားမယ်လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

“ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ ချန်သဘူရီဟာ ဘေးကင်းကြောင်း အာမခံပါတယ်။ ဒီပြည်နယ်ဟာ တိုက်ပွဲတွေ မစတင်ခင်ကတည်းက GBC (အထွေထွေ နယ်စပ်ကော်မတီ) ကို လက်ခံကျင်းပဖို့ စီစဉ်ထားတာပါ” လို့ ထိုင်းကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဆူရာဆန့် ကွန်စီရီက သတင်းထောက်တွေကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

နယ်စပ်ရေးရာ ကော်မတီမှ အရာရှိတွေက ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မှ စနေနေ့အထိ တွေ့ဆုံကြမှာဖြစ်ပြီး အစည်းအဝေး ကျင်းပဖို့ ရှိ၊ မရှိဆိုတာ ကမ္ဘောဒီးယားအပေါ် မူတည်ကြောင်း ဆူရာဆန့်က ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ကမ္ဘောဒီးယားအစိုးရ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက အစည်းအဝေးကျင်းပမယ့်နေရာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နောက်ဆုံးရသတင်းအချက်အလက်တွေရရှိထားတာ မရှိကြောင်း AFP ကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

လက်ရှိဖြစ်ပွားနေတဲ့ နှစ်နိုင်ငံပဋိပက္ခဟာ ကိုလိုနီခေတ်က မိုင်၅၀၀(၈၀၀ ကီလိုမီတာ) ရှည်လျားတဲ့ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာရှိတဲ့ ရှေးဟောင်းဘုရားကျောင်း‌တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နယ်မြေအငြင်းပွားမှုတွေ ပေါက်ဖွားလာတာပဲဖြစ်ပါတယ်။

ဇူလိုင်လမှာ ငါးရက်ကြာ တိုက်ပွဲတွေကြောင့် ဒါဇင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်နေ့ကစပြီး တိုက်ပွဲအသစ်တွေဖြစ်အောင် ရန်စကြတယ်ဆိုပြီး တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် အပြစ်တင်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဇူလိုင်လတုန်းက အမေရိကန်၊ တရုတ်နဲ့ မလေးရှားတို့က နှစ်နိုင်ငံတိုက်ပွဲတွေကို အဆုံးသတ်ဖို့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ညှိနှိုင်းခဲ့ပေမဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကာလဟာ တိုတောင်းခဲ့ပါတယ်။

Reference-CNA
Translator-Richard
Photos-CNA

အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘန်ဂျမင် နေတန်ရာဟူးရဲ့ ဂါဇာကမ်းမြောင်မှာ စစ်ရေးအရှိန်တိုးမြင့်မယ်ဆိုတဲ့ အငြင်းပွားဖွယ် အစီအစဉ်ဟာ ပါလက်စတိုင်းတွေ ပိုမိုသတ်ဖြတ်ခံရနိုင်တာကြောင့် စိုးရိမ်မှုတွေ မြင့်တက်လာခဲ့ကြပါတယ်။

ဩဂုတ်လ ၈ရက်နေ့က ၁၀နာရီကြာပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အစည်းအဝေးမှာ နေတန်ရာဟူးက အစ္စရေး စစ်တပ်အနေနဲ့ ဂါဇာကို အပြည့်အ၀ထိန်းချုပ်ဖို့အတွက် ဂါဇာကမ်းမြောင်ကို ပထဆုံးအနေနဲ့ သိမ်းပိုက်ရမယ်ဆိုတဲ့ ၀န်ကြီးတွေရဲ့ အဆိုပြုချက်ကို လက်ခံခဲ့ပါတယ်။

အစ္စရေး၀န်ကြီးများရုံးမှ ထုတ်ပြန်တဲ့ ကြေညာချက်မှာ “သိမ်းပိုက်တယ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို အသုံးမပြုပေမဲ့ အခုထက် ပိုမို ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်မယ်လို့ သုံးနှုန်းသွားခဲ့ပါတယ်။

အခုချိန်မှာ အစ္စရေးတပ်သားတွေလည်း စစ်ပန်းနေတာကြောင့် စစ်မှုထမ်း အသစ်များလိုအပ်မှာဖြစ်ပြီး ဘယ်အချိန်မှာ စစ်ဆင်ရေးစတင်မယ်ဆိုတာ မသိသေးဘဲ လနဲ့ချီ ကြာဦးမှာဖြစ်ပါတယ်။

နေတန်ရာဟူရဲ့ဂါဇာကိုအပြည့်အ၀ ထိန်းချုပ်မယ်ဆိုတဲ့ အစီအစဉ်ကို ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းကနိုင်ငံတွေဟာ ဒေါသတကြီး ကန့်ကွက်ထားကြပြီး အစ္စရေးအနေနဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်ဆဲရေးကို ချက်ချင်းလုပ်ဆောင်ဖို့အတွက် ပြောကြားခဲ့ကြပါတယ်။

ယူကေ ၀န်ကြီးချုပ် ဆာရ် ခီယာ စတန်မာက အစ္စရေးရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ မှားယွင်းနေပြီး ချက်ချင်း ပြန်လည်စဉ်းစားဆုံးဖြတ်ဖို့ အလေးပေးဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

လက်ရှိအချိန်မှာ ဟားမတ်စ်အဖွဲ့ဟာ အစ္စရေးနဲ့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းလိုစိတ်မရှိသေးဘဲ “ပါလက်စတိုင်း နိုင်ငံ” ထူ‌ထောင်ဖို့တောင် ကြံစည်ထားကြတယ်လို့ အစ္စရေးခေါင်းတောင်တွေကပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဂါဇာကမ်းမြောင်ဒေသမှာ အစ္စရေးရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပါလက်စတိုင်း ၆၁၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ဟားမတ်စ်အဖွဲ့ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ဂါဇာကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ သိရပါတယ်။

ဒီစစ်ပွဲရဲ့အစဟာ ၂၀၂၃ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်နေ့က ဟားမတ်စ်တို့ အစ္စရေးကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လူပေါင်း ၁၂၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ပြီး ၂၅၁ ဦးကို ဂါဇာကို ဓားစာခံအဖြစ် ခေါ်ဆောင်သွားရာမှ စတင်ခဲ့ပါတယ်။

ကိုးကား-BBC